Voi rừng lại về… thay đổi hành dân

Người dân xã Ia R’Vê thức trắng đêm, đốt đất đèn để đuổi voi. Ngơm ngớp sợ voi rừng Ngày 1.8, ông Lê Thanh Hải - Chủ tịch UBND xã Ia R’Vê, huyện Ea Súp - cho biết, một đàn voi rừng khoảng 15 - 17 cá thể liên tục quần đảo tại xã này trong khoảng 10 ngày qua. Đã có 3,5ha lúa, bắp sắp thu hoạch của người dân bị voi phá hoại. Cùng thời khắc, một đàn voi khác phỏng 30 con cũng xuất hiện tại khu vực canh tác của người dân xã Ia J”lơi, gây ra những thiệt hại đáng kể. Tạm, đàn voi ở Ia J’Lơi đã rút vào rừng do người dân xua đuổi quyết liệt, nhưng chúng hoàn toàn có thể quay lại vì đây là thời điểm thu hoạch nông phẩm, trên nương rẫy có nhiều thức ăn. Trước đó, cuối tháng 4, một đàn voi 17 con đã tràn vào khu vực dự án của Cty TNHH Hoàn Vũ thuộc xã Ia Lốp. Đàn voi “ở chơi” 10 ngày, ăn sạch 50ha chuối xuất khẩu, 3ha dưa đỏ và giẫm nát 2.000m ống tưới của Cty Hoàn Vũ. Hiện phía Campuchia đang khai triển các dự án khai hoang rừng, cho nên người dân có xua đuổi thì các đàn voi vẫn quay về. Ea Súp không phải là huyện duy nhất khổ sở vì voi. Theo thống kê của trọng tâm bảo tàng voi Đắc Lắc, chỉ tính từ năm 2011 đến nay, voi rừng đã gây thiệt hại hơn 185ha cây trồng tại Ea Súp và các huyện Ea H’leo, Buôn Đôn. Người dân phải thức trắng đêm pha đèn xe, gõ xoong nồi, đốt đất đèn... Để xua voi nhưng đàn voi không sợ mà ngày một hung dữ, tiến sâu hơn vào khu vực dân cư, đã có 2 vụ người dân đi làm rẫy bị voi quật chết tại huyện Ea H’leo và huyện Ea Súp. Vì thế, người dân đang có khuynh hướng bất chấp khuyến cáo của cơ quan chức năng, xua đuổi voi theo cách riêng để bảo vệ tài sản của mình. Bảo tồn voi ở đâu? Theo trọng điểm Bảo tồn voi Đắc Lắc, xung đột người - voi ở Việt Nam mới chỉ được khảo sát, thống kê thiệt hại mà chưa có nghiên cứu chuyên sâu cũng như đề xuất các giải pháp. Đây cũng là khó khăn trong việc bảo tàng loài thú lớn đang có nguy cơ tuyệt diệt - với đề nghị bảo vệ ích lợi kinh tế, tính mệnh người dân và đa dạng sinh vật học. Trên cơ sở phỏng vấn người dân và khảo sát hiện trường, ông Phạm Văn Láng - PGĐ Trung tâm Bảo tồn voi Đắc Lắc - cho rằng, trước mắt phải di dời những người dân bị ảnh hưởng ra xa vùng rừng có voi (như 42 hộ đang canh tác tại tiểu khu 439 thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Buôn Đôn, 7 hộ người Dao ở tiểu khu 167 thuộc Cty TNHH MTV lâm nghiệp Ea H’Mơ...). Mỗi xã cần thành lập ngay một tổ bảo vệ voi, hoạt động liên tục từ tháng 5 đến tháng 11 hằng năm - mùa thu hoạch nông phẩm. Các hộ bị thiệt hại cần được tương trợ kinh phí để mang lại niềm tin, tránh sự thù hận dẫn đến giết voi - trong số 17 con voi bị chết ghi nhận được từ năm 2011, không loại trừ nguyên nhân giết voi để báo thù. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là đa số diện tích rừng nghèo tại Đắc Lắc đã được khai khẩn trồng caosu, bị người dân chặt phá khiến thức ăn, nhà cầu chuyển di của voi bị thu hẹp. Khảo sát của các nhà khoa học cho thấy, trước đây vùng rừng tại huyện Ea H’leo do Cty lâm nghiệp Chư Phả quản lý vốn là sinh cảnh chuộng của một quần thể voi hoang dã khá lớn. Nhưng chúng đã phải di chuyển sang Campuchia kể từ khi các Cty TNHH HAGL, Ban Mê, Đại Lâm, Hải Hà được tỉnh Đắc Lắc cho thuê đất trồng caosu nên huyện này hết voi. Còn tại Buôn Đôn và Ea Súp, cả thảy diện tích rừng thiên nhiên còn lại đang được coi là quá ít cho voi.